Britannica - Hoe het verder ging
Het eerste exemplaar – 24 mei 2007
Er is tot op het laatst gedoe met het omslag van Britannica – de dreigende lucht in contrast met de kont van het paard – en er komt een spoedkoerier aan te pas om het om tien over vijf, vers van de binder, bij de uitgeverij te bezorgen.
We zingen Pieter Swinkels toe, het blijkt zijn verjaardag.
Boek 2 in mijn handen. Ik ruik het, voel aan de kaft, streel met mijn vingertoppen over de in goudfolie opgelegde letters. I did it – again.
Hapje, drankje, toespraakje, felicitaties, familie viert warm mooi moment.
Jongste dochter glimt van trots.
Ik vergeet adem te halen, herken het gevoel: vol en leeg, afscheid en ontmoeting, begin en einde. Vanaf vandaag is het boek niet langer van mij, maar van de lezer. Als om dat te onderstrepen is de eerste recensie er ook al: HP/De Tijd geeft Britannica vier sterren. ‘Asman weet te overtuigen en te ontroeren.’ Eens in de zoveel tijd valt de woordkunstenaar stil en zo ook bij deze recensie, die het een verhaal noemt over vriendschap, loyaliteit en de relatie tussen vaders en zonen.
Het eerste exemplaar is voor mijn vader. De drie kantjes dankwoord die hij uit zijn achterzak haalt, blijken blanco. Later zie ik mezelf terug op de foto’s: kleine jongen weet zich geen raad met zijn handen.
De droom, in de herhaling
Een miljoen mensen schijnt te dromen van wat ik nu voor de tweede keer meemaak: een boek. Kijk, daar staat het. Mijn woorden, zwart op wit, opnieuw, voor altijd ergens.
Zijn dromen bedrog, zoals het cliché wil? Dan hebben we het er zelf naar gemaakt. De mens is als Abeltje: de liftknopjes die mogen, bevredigen niet. Wie A heeft wil B, en omgekeerd. Als je niet oppast wordt een prachtige droom werkelijkheid, business as usual, en wordt schrijven een baan zoals elke andere, routine – sterker nog: een recht – en is het uitblijven van een recensie, een herdruk, een nominatie diefstal.
Ik neem me in mei 2007 dan ook voor om niets gewoon te gaan vinden, op niets te rekenen, me van alles bewust te zijn, en de ontvangst van mijn Boek 2 intens en onbevangen te ondergaan, alle hoogte- en dieptepunten, wat er ook gaat komen, als ware het mijn debuut, opnieuw.
Dat voornemen redt mij – na een of twee vloeken, eerlijk is eerlijk – wanneer Britannica in mei 2008 niet wordt genomineerd voor de Gouden Strop.
Vergelijken
Het grote voordeel van Boek 1: je bent vers, hebt nog geen naam, nog geen reputatie.
Het grote voordeel van een reputatie: je past in een vakje.
Het grote nadeel van een reputatie: je past in een vakje.
Het grote voordeel van Boek 2: we kunnen vergelijken.
Anders
Anders, om te beginnen, is dat ik ditmaal niet in januari verschijn, traditioneel de maand after the month before, maar in juni. Juni is de Maand van het Spannende Boek. De concurrentie om een plaats in het schap in de boekhandel zo kort voor de zomervakantie is moordend, om maar niet te spreken over de strijd om de spaarzame kolommen thrillerrecensie in de pers. De Cassandra Paradox kreeg tweemaal meer aandacht in dag- en weekbladen dan Britannica.
Daar staat meer op internet tegenover. Gijs Koorevaar heeft opnieuw de primeur. Destijds vond hij me maar een rare snijboon geloof ik, maar ditmaal is het gesprek losser, prettiger. Later volgen Jurgen Joosten, Kees de Bree, Margo Westerbeek en de forumsite Eerste Wereldoorlog.
Ook nieuw: Britannica wordt door De Bezige Bij tot leesclubtip van de maand uitgeroepen. Of ik een aantal vragen kan verzinnen.
Mmm. Een raar schoolmeestergevoel maakt zich van mij meester. Ter inspiratie lees ik de vragen van mijn voorgangers, Tomas Ross, Amos Oz, Jan Siebelink, Erwin Mortier, Khaled Hosseini. “Is het onbeleefd om iemand een boek te geven en later te vragen of hij het mooi vond?” lees ik. En, over Joe Speedboot, maar erg dichtbij: “Kent het boek volgens u een goede afloop, of juist niet?”
Over de schouders van M, op veilige afstand, lees ik begin juni de laatste hoofdstukken van Britannica mee. Merkwaardig om te doen. Bij Boek 1 is het me, nu bijna drie jaar later, nog altijd niet gelukt.
Als de mannen van lezen.tv langskomen, lees ik voor het eerst publiekelijk voor uit eigen werk.
Nieuw is ook de aandacht op de radio. Zo ben ik live te gast bij Salto FM, en twee weken lang ben ik om de dag bij het prettig langzame programma Plein 5 te horen als gastjurylid.
Nog een primeur: op collegenet.nl verschijnt een heus schools uittreksel van Britannica. ‘Niet te veel nadenken over dit boek,’ staat er, de eerste keer dat ik dát hoor.
Bij de gratie van Boek 2 zijn er ook de eerste voorzichtige duidingen van mijn ‘oeuvre’, Asmans Verzamelde Werk. Noblesse oblige, Rob van Dijk, mijn leraar Nederlands op de middelbare school, waagt de eerste poging: een fascinatie voor ‘macht, magie en wantrouwen’. HP/De Tijd: Asman schuwt het grote gebaar niet. NRC: Asman moet oppassen met ‘holistische abracadabra’. Peter Gielisse: Asman ziet verbanden, die anderen niet zien - alsof hij er meer van weet.
Niet anders
Niet anders is de opwinding wanneer de eerste stapel Britannica wordt gespot, op 31 mei in de stations-AKO van C.S. Amsterdam.
En niet anders is de discussie over mijn ontknoping. Ezzulia opent het bal, noemt Britannica een ‘machtig epos’, maar trekt een ster af voor het slot. Vriend LB biecht mij op dat hij twee dagen op mij heeft lopen schelden vanwege dat einde.
Deze discussie gaat opnieuw volledig aan de redactie van de VN’s Detective- en Thrillergids voorbij, want ook Boek 2 is, zo meldt de recensent monter, na 80 pagina’s opzij gelegd. Toch promoveer ik van 1 naar 2 sterren en word ik uitgeroepen tot de hoogste genoteerde Nederlandse Dan Brown-kloon.
Aan de andere kant van het spectrum bevindt zich opnieuw de NRC: ‘Asman legt de lat op het niveau John le Carré en zeilt er zowaar heelhuids overheen’.
Tenslotte
Nu we het toch over ontknopingen hebben: in de zomer van 2008 maken Pieter Swinkels en ik de balans op van het eerste jaar Britannica. We concluderen dat we er meer van hadden verwacht. Het is goed ontvangen, bovengemiddeld verkocht, en toch… Wat konden we leren? Was het de datum van verschijnen? De donkere, volle omslag? Nine eleven?
We komen er niet uit, vinden het lastig afscheid te nemen, lastiger dan van Boek 1 in elk geval.
Misschien is het een voorteken, als in juli Radovan Karadzic in Belgrado wordt gearresteerd, en diverse lezers mij melden dat ze mijn Boek 2 opnieuw ter hand hebben genomen.
Britannica - hoe het verder ging, kortom: wordt vervolgd.
(WA, december 2008)
Naschrift (maart 2010): eerste stapel gezien bij De Slegte door Jürgen Joosten.
